Waar de kracht van (niet) denken ophoudt




In een gesprek met dr. Mark Hyman zei auteur, spiritueel leraar en activist Marianne Williamson het volgende: "We, in general in our society, indulge ourselves too much, and don't practice enough discipline. Emotional discipline or emotional discipline. You know, we have this idea that 'I will think differently when I feel like it'. Well, you can choose to think differently even if you don't feel like it. And that's what changes your feelings."


Dit idee sluit aan bij de kern van veel spirituele leringen, eeuwenoude en moderne. Simpel gezegd: als je je geest weet te controleren, dan kun je alles. Dan kun je loslaten wat je wilt, aantrekken wat je wilt, dan kun je een nieuw mens worden, de wereld veranderen, je onderdompelen in een lauwwarme zee van oneindige innerlijke rust en kraakhelder inzicht, en verbinding maken met alle dimensies, waar en wanneer je maar wilt.


Al jaren ben ik gefascineerd door dit idee, en ik heb er, vooral in het afgelopen jaar, verschillende keren de diepe waarheid van ervaren. Toch heb ik juist ook in de laatste maanden gezien waar het idee tekortschiet en heb ik me gedwongen gevoeld andere wegen naar dezelfde bestemming te verkennen. Bepalend voor mijn reis waren de theorieën van Bessel van der Kolk in The Body Keeps the Score en van Joe Dispenza in Becoming Supernatural. Van der Kolk schrijft als psychiater en traumaspecialist over de vergaande gevolgen van trauma voor lichaam en geest. Hij benadrukt dat traumaherstel zowel om een top-down als een bottom-up benadering vraagt. Top-down betekent in dit geval bijvoorbeeld gesprekstherapie, een coherent verhaal vormen over je trauma en dit integreren in je zelfbeeld en identiteit, 'online' blijven als je getriggerd bent om te zien wat er precies in je om gaat. Je gaat dus met je brein aan het werk. Een bottom-up benadering streeft ernaar lichamelijke (belichaamde) ervaringen te creëren die tegengesteld zijn aan de gevoelens van machteloosheid, woede, verdriet en onveiligheid die zich in de nasleep van traumatische gebeurtenissen meester van je kunnen maken.


Ik weet niet heel veel van astrologie, maar ik heb geloof ik zo'n 7 Aquarius placements, en ik vertoef dus niet geheel verrassend 't liefst het grootste deel van de tijd in het rijk der tekst, theorie, gedachte, analyse, (filosofisch) vraagstuk. Het was dan ook een hele openbaring voor mij om zo helder van een expert uitgelegd te krijgen waarom al mijn mentale vooruitgang in mijn herstelproces soms maar weinig weerslag had op mijn belichaamde ervaring. Al het inzicht, alle gedachten die ik zorgvuldig in mijn brein had opgesteld, als een soort leger klaar om aan te vallen op het moment dat ik getriggerd was, werden zó omver gewalst op de moeilijkste momenten. Voor ik het wist waren ze spoorloos, verdampt. Of ze verloren al hun kracht en waarheid, leken plots niets meer dan veertjes waarmee ik me tegen een tsunami probeerde te beschermen.


Ik moest dus, vooral op die moeilijke momenten, meer aandacht besteden aan mijn lichaam. (Voor meer gedetailleerde wetenschappelijke verklaringen hiervoor verwijs ik je graag door naar The Body Keeps the Score.) Helende ervaringen die als tegenhanger voor je traumasporen kunnen dienen zijn volgens Van der Kolk bijvoorbeeld yoga, aanraking, lichaamsgerichte therapie of dans. Ik leerde dat het als ik me getriggerd voelde vaak meer zin had om me langzaam over te geven aan de omhelzing van mijn partner en mijn lichaam te vertellen dat het veilig was, dan om me af te zonderen en een dialoog aan te gaan met mijn irrationele gedachtenstroom.


Maar de puzzelstukjes vielen pas echt op z'n plek toen ik Becoming Supernatural las en met de oefeningen daaruit aan de slag ging. Ik wil twee punten uit het boek uitlichten die mijn helingsproces hebben, jawel, getransformeerd. Ten eerste het gegeven dat je lichaam verslaafd kan raken aan stresshormonen, of deze nu worden geproduceerd als gevolg van een traumatrigger, je werk of je partner. Als je maar vaak genoeg in een staat van stress terechtkomt (en de gemiddelde moderne mens doet dat een paar keer per dag), weet je lichaam niet meer goed hoe het zonder alle cortisol en adrenaline moet. Als zich niet vanzelf stressoren voordoen, zoek je er (onbewust) zelf wel wat bij elkaar om de sluizen toch weer te openen - na een paar seconden piekeren kunnen de stresshormonen alweer door je lijf gieren. Alles in je leven - het nieuws, je vrienden, je baas - kun je op deze manier (onbewust) inzetten om je verslaving aan stress in stand te houden. Dit heeft verschillende gevolgen: je gezondheid lijdt eronder, maar je raakt ook kostbare creatieve energie kwijt omdat je die onbewust steeds naar externe bronnen stuurt. In Dispenza's woorden: je hebt geen energie over om iets nieuws te creëren of aan te trekken: je zit vast in the known.


De rol van mijn lichaam in mijn helingsproces werd zo nog verder uitvergroot. Het was niet voldoende om het af en toe een helende ervaring te laten beleven; er moest hier een verslaving doorbroken worden. Wees niet bang, ik nam dit niet klakkeloos van meneer Dispenza aan. Ik had al talloze keren gemerkt dat ik op de een of andere manier zelf steeds op zoek ging naar onrust als het even stil was in mijn hoofd. Mijn verklaring daarvoor was dat ik me onbewust niet aan mijn rust over kon geven uit angst dat deze plotseling, onverwachts verstoord werd, maar nu begreep ik dat er meer aan de hand was. Ik dronk niet, ik gebruikte geen drugs, maar ik was wel verslaafd geraakt aan stress. Hierdoor kwam ik maar niet verder in mijn proces - mijn lichaam was gaan verlangen naar de stormachtige duisternis.


Goed, die verslaving moest dus doorbroken worden, omwille van mijn fysieke gezondheid maar ook omdat, en dit is het tweede punt van Dispenza dat ik zo verhelderend vond, je lichaam geen gedachten gelooft die niet overeenkomen met zijn huidige emotionele staat. Hoe heftiger je emoties, hoe meer dit geldt. Als je om wat voor reden dan ook overspoeld wordt door angst of verdriet heeft het dus verdomd weinig zin om tegen jezelf te zeggen dat er niets is om je zorgen over te maken. So much for Marianne Williamson's schop onder onze kont. Intuïtief weten we dit allemaal al (hoe vreselijk irritant is het als iemand een of andere droge rationele opmerking maakt ter relativering van de situatie als je compleet overstuur bent?), maar het is toch makkelijk om je te laten meeslepen door dat verleidelijke idee dat je met je gedachten alles kunt veranderen, als je maar heel hard blijft oefenen. Niet alleen omdat dit in spirituele literatuur zo'n dominant idee is, ook omdat in veel westerse landen de nadruk ligt op het verstand, individualisme, maakbaarheid. It makes sense om de boel met heel veel doorzettingsvermogen via de bovenkamer te benaderen.


Maar als je in vecht- of vluchtstand staat, gaat het idee dat je met je gedachten je staat van zijn kunt veranderen dus negen van de tien keer niet op. Dat betekent niet dat je niet hard genoeg je best doet - als ik iets leerde van Joe Dispenza, was dat het wel. Een hele verademing. Maar goed, klonk allemaal mooi dit, maar hoe zat het met de praktijk? Ik wist dat ik dat stukje nog weleens kon vergeten, dus ik ging braaf meteen aan de slag met de oefeningen uit het boek.


De focus in Dispenza's meditaties ligt op het cultiveren van elevated emotions, een verheven emotionele staat. Elevated emotions zijn bijvoorbeeld dankbaarheid, liefde, geluk, inspiratie en vrijheid. Aanvankelijk was ik sceptisch: Hoe kon dit in godsnaam makkelijker en effectiever zijn dan het veranderen van je gedachten? Hoe kon je nou uit het niets plotseling overstromen van dankbaarheid en liefde? Het leek mij een stuk makkelijker mezelf een zorgvuldig ontworpen mentaal scrip te voeren. Nu belanden we natuurlijk weer bij het centrale argument van deze tekst: je kunt inderdaad alle kanten op met je gedachten, maar het is lang niet altijd mogelijk er ook daadwerkelijk je staat van zijn mee te veranderen. En laat gedachten die niet gepaard gaan met corresponderende energetische vibraties en emoties nu vrijwel waardeloos zijn - een beetje als lege hulzen. Als je écht iets wilt bereiken met de kracht van je gedachten, dan zul je congruentie moeten creëren tussen de output van je geest en je (energetische) lichaam.


En dat doe je dus door elevated emotions te cultiveren. In Dispenza's ideeën vond ik een samenkomst van gedachten en gevoel die ik soms in het boek van Van der Kolk miste - was het het een of het ander, lichaam of geest? Moest je het helen van de een afwisselen met het verzachten van het ander? Niet dus, volgens Dispenza, júist niet. In zijn meditaties gaan elevated emotions altijd gepaard met clear intentions. Oftewel: zorgvuldig uitgekozen, verheven gedachten. Hierbij stuurt het denken het voelen niet; er is in plaats daarvan sprake van een samensmelting tussen beide.


In tegenstelling tot The Body Keeps the Score is Becoming Supernatural flink - moet ik dat woord tóch weer gebruiken - spiritueel. Het idee is namelijk dat je met deze clear intentions en elevated emotions het elektromagnetische energieveld om je heen dusdanig verandert dat het eindelijk jouw ideale toekomst aan kan trekken, die natuurlijk óók op dat hoge level vibreert. Je kunt datgene waar je zo naar verlangt pas verwelkomen als je energetische staat al verhoogd is - een beetje net zoals het idee dat je je soulmate niet aan kunt trekken als je nog helemaal verwikkeld zit in een relatie met een ander, maar dan een stapje abstracter. Als je te nuchter bent om te geloven dat je aantrekt wat je uitstraalt is er trouwens geen man overboord. Laat me dat laatste illustreren met een voorbeeld.


Wekenlang zat ik soms wel anderhalf uur per dag op m'n meditatiekussentje, intens gelukkig en dankbaar te wezen. Ik deed niet alsof, hoor; ik voelde het echt tot in m'n tenen. Meestal omdat ik dus die clear intention voor me zag, op aandringen van Dispenza zo gedetailleerd mogelijk. Zonder ongevraagd al te veel uit te weiden, was dat een plaatje, of liever een film, waarin de diepste intimiteit met mijn huidige partner niet meer gepaard ging met doodsangst maar alleen nog maar met vertrouwen, speelsheid, plezier, genot, dankbaarheid, lichtheid, vrijheid. Met een andere oefening van Dispenza (die gaat over heart coherence) kon ik die gevoelens op den duur zelfs opwekken zónder een toekomstvisie voor me te zien. En ik zal je vertellen: als je een deel van de dag van top tot teen doordrenkt bent met happy feelings, dan doet dat ook tussen de meditatiesessies door wat met je. Het gevolg was inderdaad dat ik steeds meer speelsheid, vertrouwen, dankbaarheid en plezier voelde, en steeds minder doodsangst. Of het nu kwam omdat ik, zoals Dispenza het zegt, in het Kwantumveld verbinding had gemaakt met een specifiek stukje informatie over de toekomst en dit energetisch naar me toegetrokken had, of het hier gewoon om een self-fulfilling prophecy ging (ervan uitgaande dat er een verschil is tussen de twee), maakt uiteindelijk niet uit. Het gaat erom dat ik leerde mijn stressrespons te controleren.


En het bleek dus inderdaad een stuk makkelijker om dat via mijn emoties te doen dan met allerlei slimme gedachten (of door heel hard te proberen niet te denken). Ik ben ervan overtuigd dat veel mensen, net zoals ik deed, vermoeden dat het makkelijker is om je denken te controleren dan je voelen, er misschien van overtuigd zijn dat het futiel of irrationeel is om te leren je emoties te sturen, of geloven dat het onmogelijk is je emotionele staat te veranderen als er geen externe aanleiding voor is.


Uiteindelijk zijn (de juiste) gedachten natuurlijk wel weer hartstikke nuttig. Zonder al die uren van zelfreflectie en analyse was mijn helingsproces nooit compleet geweest. Ik zou dan ook niemand aanraden haar gedachten op de vrije loop te laten en alleen maar bezig te zijn met het opladen en inkleuren van haar elektromagnetische energieveld. Maar in een wereld waar heel veel mensen herstellende zijn van (interpersoonlijk) trauma en nog veel meer mensen verslaafd zijn de stresshormonen die door zo'n beetje alle aspecten van het moderne leven aan de lopende band tevoorschijn worden gelokt, is het belangrijk om te leren hoe je je zenuwstelsel kalmeert. En hoe je je intens goed kunt voelen zonder dat er extern iets is veranderd. Het heeft geen zin om de meester van je geest te zijn als je from the neck down niks te zeggen hebt.


Dit is geen nieuw idee en er wordt steeds meer geschreven over lichaamsgerichte heling. Maar veel mensen weten niet hoe ze zonder enige externe prikkel, zonder aanraking of beweging, in stilte hun staat van zijn kunnen transformeren. Deze vaardigheid is misschien wel één van de meest waardevolle in elke healing toolkit. Ze geeft een gevoel van autonomie, innerlijke kracht en vooral heel veel vrijheid. Deze vaardigheid creëert momentum, schudt wakker, reinigt. En als we Dispenza moeten geloven, maakt ze ons ook nog meesters van de Realiteit. Fijne bijkomstigheid, en ik kan niet wachten om te zien wat ik allemaal uit het Kwantumveld weet te vissen. Maar ik heb vooral een plekje in mijn binnenwereld ontdekt waar ik de zon altijd kan laten schijnen, waar ik het gevoel heb dat ik aan de knoppen zit, waar ik de dingen altijd zo kan herschikken dat ik weet dat ik ze zo helder zie als maar kan. Soms is het zo mistig dat het wel een uur duurt voor het licht doorbreekt, maar het is nog nooit niet gelukt. En dat alleen al voelt inderdaad een beetje supernatural.


© Nathalie Meertens, 2021